פארוואס זענען מיר אזוי אדיקטעד צו נעגאטיוויטי?
דאס קינד לערנט זיך: ווען איך וויין, קומט מען צולויפן. די שאלה איז צי מיר האבן אמאל אויפגעהערט צו וויינען.
אינהאלט10 טיילן
לאז דעם קאפ אליין פאר א פאר מינוט, און קוק וואו ער גייט.
זעלטן גייט ער צו דאס וואס גייט גוט. ער גייט צו דאס וואס איז היינט קאליע געווארן, צו דאס וואס איינער האט געזאגט, צו דאס וואס קען מארגן צופאלן. מיר קרעכצן. מיר בלעימען. מיר ווענטן. מיר ליינען די העדליין וואס מאכט אונז בייז, און דערנאך די נעקסטע. מיר פאלגן נאך פאליטיק דראמע וואס האט גארנישט צו טון מיט אונזער לעבן. מיר דרייען איבער די זעלבע פראבלעם אין קאפ, נאכאמאל און נאכאמאל, לאנג נאכדעם וואס עס העלפט שוין גארנישט.
און דא איז די משונה’דיגע זאך: גארנישט פון דעם מאכט אונז בעסער פילן. נעגאטיוויטי מאכט אונז פילן ערגער, כמעט יעדעס מאל.
נו, פארוואס גייען מיר צוריק דערצו?
ווייל עס צאלט זיך אויס. נישט מיט פרייד. מיט עפעס וואס מיר ווילן נאך מער.
וואו מיר האבן דאס געלערנט
קוק אויף א קליין קינד וואס באקומט נישט וואס ער וויל.
ער ווארפט זיך אויף דער ערד. ער וויינט, ער שרייט, ער בריקעט. און עפעס פאסירט: אלע קומען צולויפן. איינער הייבט אים אויף. איינער האלט אים, בארואיגט אים, האט אים רחמנות.
דאס קינד זאגט עס קיינמאל נישט ארויס, אבער א לעקציע ווערט טיף איינגעקריצט אין אים:
ווען איך לייד, קומען מענטשן נענטער.
צער ברענגט רחמנות. ווייטאג ברענגט ליבשאפט.
די לעקציע פארשווינדט נישט ווען מיר וואקסן אויס. זי ווערט נאר מער סאפיסטיקעיטעד.
דער טענטרום פון א גרויסן מענטש
א גרויסער מענטש לייגט זיך נישט אויף דער ערד און בריקעט. מיר האבן בעסערע מעטאדן.
מיר קומען אהיים און געבן דער ווייב די גאנצע ליסטע פון אלעס וואס איז היינט שיף געגאנגען.
מיר רופן א חבר צו ווענטן.
מיר פאסטן אנליין ווי שלעכט אלעס איז.
מיר זינקען זיך איין אין די נייעס, אין אלעס וואס איז צובראכן אויף דער וועלט.
מיר זיצן אליין מיט די מחשבות און זאגן פאר זיך אז גארנישט גייט.
פון אויבן זעען דאס אויס ווי אנדערע זאכן. אינעווייניג זענען אסאך פון זיי די זעלבע באוועגונג וואס דאס קינד האט געמאכט אויף דער ערד:
זעט ווי איך לייד. זעט ווי שלעכט עס איז מיר. קומט, גיט מיר ליבשאפט.
דאס איז זיך מאכן פאר א וויקטים. און עס איז אסאך באקוועמער ווי עס זעט אויס.
וואס דאס וויקטים-זיין צאלט אונז
זיין דער וויקטים גיט אונז צוויי זאכן.
1. עס פילט זיך ווי דער וועג צו באקומען ליבשאפט
אויב עס טוט מיר וויי, וועט מען מיך באמערקן. מען וועט מיט מיר מיטפילן. מען וועט מיר געבן אטענשן און רחמנות. ערגעץ אינעווייניג בין איך נאך אלץ דאס קינד אויף דער ערד, און ווארט אז איינער זאל קומען צולויפן.
2. עס לאזט מיך אפ פון די חובה
די צווייטע איז שטילער, און אפשר ציעט זי שטארקער.
אויב עס איז אזוי שלעכט, ווי קען מען עפעס פאדערן פון מיר? איך האב צער. איך דארף נישט זיין דער שטארקער. איך דארף נישט זיין דער געבער. איך דארף נישט וואקסן, אויפטון, אדער נעמען ריספאנסיביליטי.
און איך דארף נישט דינען דעם אייבערשטן. זעט אין וועלכן מצב איך בין.
דערפאר קען א מענטש ווערן אדיקטעד צו זיינע אייגענע פראבלעמען. נישט ווייל ער האט הנאה פון צער, נאר ווייל דער צער גיט אים עפעס: אטענשן, רחמנות, אן אויסרייד זיך אפצושטעלן, און דאס געפיל אז איינער איז אים יעצט שולדיג צו זארגן פאר אים.
דאס אנדערע פנים: “איך האב נישט גענוג”
נישט יעדע נעגאטיוויטי הערט זיך ווי א וויקטים. טייל הערט זיך ווי גאוה.
“מיר קומט מער.” “דאס איז נישט וואס איך דארף האבן.” “קוק וואס יענער האט.” א גרויסער טייל פון דעם כעס אויף דער וועלט, און א גרויסער טייל פון פאליטיק, לויפט פונקט אויף דעם.
עס זעט אויס ווי דאס פארקערטע פון א וויקטים, אבער עס וואקסט פון די זעלבע שורש. דער וויקטים זאגט: “איך לייד, גיט מיר.” דער בעל גאוה זאגט: “מען איז מיר שולדיג, גיט מיר.” ביידע שטייען אויפן זעלבן פלאץ:
איך באקום נישט.
דער חובות הלבבות באשרייבט דעם מענטש פונקטליך, אז עס טוט וויי. וויפיל ער זאל נאר באקומען, שטרעקט ער שוין די האנט צום נעקסטן לעוועל. די אסאך גוטס וואס ער האט זעט אים אויס ווייניג, די גרויסע מתנות קליין. ביז יעדע טובה וואס א צווייטער האט פילט זיך אים ווי מען האט עס צוגענומען פון אים:
כִּי כָל אֲשֶׁר יַגִּיעוּ מִמֶּנּוּ אֶל מַעֲלָה מְבַקְשִׁים מָה שֶׁהוּא לְמַעְלָה מִמֶּנּוּ וְדוֹרְשִׁים מָה שֶׁאַחֲרֶיהָ וְתִמְעַטְנָה בְּעֵינֵיהֶם הַטּוֹבוֹת הָרַבּוֹת וְתִקְטַנְנָה אֶצְלָם הַמַּתָּנוֹת הַגְּדוֹלוֹת עַד שֶׁהֵם חוֹשְׁבִים כָּל טוֹבָה שֶׁיֵּשׁ לְזוּלָתָם כְּאִלּוּ נִשְׁלְלָה מֵהֶם
און ער ברענגט דעם פסוק וואס ווייזט וואוהין דאס פירט: א מענטש אזוי פול מיט זיך אליין, אז דער אייבערשטער איז בכלל נישט אין זיינע מחשבות.
רָשָׁע כְּגֹבַהּ אַפּוֹ בַּל־יִדְרֹשׁ אֵין אֱלֹקִים כׇּל־מְזִמּוֹתָיו
ממילא, די עכטע פראבלעם איז נישט דאס קרעכצן. עס איז דאס בילד פון דער וועלט וואס ליגט אונטער דעם קרעכצן. אויב איך גלייב אז איך באקום נישט, מוז איך כסדר זוכן וועגן ווי אזוי צו מאכן אז מענטשן זאלן מיר געבן. אמאל דורך אטשיווען. אמאל דורך קאנטראל. און אמאל דורך צער.
פארוואס מיר זעען נישט וואס מען גיט אונז
דער חובות הלבבות עפנט שער הבחינה, דער שער פון קוקן און דערקענען, מיט א חידוש’דיגע זאך. דעם אייבערשטנס גוטס דערגרייכט יעדן איינעם. און רוב מענטשן זענען בלינד דערצו:
כִּי טוֹבוֹת הָאֵל יִתְעַלֶּה עַל בְּרוּאָיו וְאִם הֵן כּוֹלְלוֹת אֶת כֻּלָּם כמ״ש הַכָּתוּב טוֹב ה׳ לַכֹּל רֻבָּם כְּעִוְרִים מֵהַכִּירָן
ווי קען א מענטש זיין בלינד צו עפעס וואס רינגלט אים ארום יעדע מינוט?
פונקט ווייל עס רינגלט אים ארום יעדע מינוט. מיר וואקסן אויף אינמיטן דעם אייבערשטנס גוטס, און עס ווערט אזוי געוואוינט אז מיר האלטן עס פאר א טייל פון זיך אליין, עפעס וואס איז שטענדיג געווען אונזערס און מען קען עס נישט צונעמען:
עַד שֶׁשָּׁבוּ אֶצְלָם רְגִילוֹת וִידוּעוֹת כְּאִלּוּ הֵם עַצְמִיּוֹת לָהֶם בִּלְתִּי סָרוֹת מֵאִתָּם
דערנאך ברענגט ער א משל.
א בעל חסד געפינט אן אוועקגעווארפן קינד אין מדבר. ער נעמט עס אהיים און האדעוועט עס אויס: גיט עס עסן, באקליידט עס, גיט עס אלעס גוטס, ביז דאס קינד וואקסט אויס.
שפעטער הערט דער זעלבער מענטש פון א געפאנגענעם ביי אן אכזר’דיגן שונא, הונגעריג און נאקעט שוין לאנגע צייט. ער קויפט אים אויס, נעמט אים אהיים, און גיט אים א שטיקל פון דעם וואס ער האט געגעבן דעם קינד.
ווער איז מער מכיר טובה?
דער געפאנגענער. מיט אסאך. ער איז ארויס פון צער צו גוטס מיט אפענע אויגן, דערפאר פילט ער יעדע ביסל דערפון. און דאס קינד, וואס האט באקומען אסאך מער, באמערקט עס קוים, ווייל ער איז צוגעוואוינט דערצו פון קליינווייז אן:
וְהָיָה הָאָסִיר מַכִּיר בְּטוֹבַת הָאִישׁ עָלָיו וּמוֹדֶה עָלֶיהָ יוֹתֵר מִן הַתִּינוֹק שֶׁגָּדַל בָּהּ
מיר זענען דאס קינד.
מען האט אונז געטראגן פון אנהייב, דערפאר האבן מיר קיינמאל נישט געפילט אז מען טראגט אונז. דער אייבערשטער אליין זאגט דאס אויף אונז:
וְאָנֹכִי תִרְגַּלְתִּי לְאֶפְרַיִם קָחָם עַל־זְרוֹעֹתָיו וְלֹא יָדְעוּ כִּי רְפָאתִים
און דאס ברענגט אונז צוריק צום קינד אויף דער ערד. ער וויינט נאך ליבשאפט אין א שטוב וואס איז שוין פול דערמיט. נישט ווייל די ליבשאפט פעלט, נאר ווייל ער זעט עס שוין מער נישט.
טוישן די שאלה
דערפאר איז די תורה’ס תשובה נישט סתם “הער אויף קרעכצן”. זאגן פאר א מענטש ער זאל אויפהערן קרעכצן, בשעת ער גלייבט נאך אז ער באקומט נישט, איז ווי זאגן פאר א הונגעריגן ער זאל אויפהערן טראכטן פון עסן.
די תשובה איז צו טוישן ווי מען זעט.
שער הבחינה לערנט א מענטש צו טוישן איין שאלה אויף א צווייטע. אנשטאט צו פרעגן א גאנצן טאג “וואס איז נישט גוט?”, הייבט ער אן צו פרעגן:
וואס באקום איך?
און דערנאך קוקט ער באמת.
דער גוף וואס האט זיך היינט אויפגעוועקט און ארבעט אן זיינע אנווייזונגען. דער אטעם וואס ער האט נישט געדארפט ארגאנייזן. די מענטשן אין זיין לעבן. דאס עסן אויפן טיש. די טויזנט זאכן וואס זענען היינט געגאנגען גוט, און קיינער פאסט נישט וועגן זיי. אלעס געגעבן, נישט פארדינט, נאר ווייל דער אייבערשטער וויל געבן.
פאמעלעך הייבט א מענטש אן צו פארשטיין: איך לעב נישט אין א מאנגל. איך לעב אינמיטן א ריזיגן פלוס פון חסד.
און דערנאך דאס טיפסטע פון דעם פארשטאנד:
איך האב אזויפיל. מען האט מיר געגעבן אזויפיל. איך בין עס נישט ווערט, און מען גיט מיר נאך אלץ אזויפיל.
פארוואס די אדיקשן לאזט אפ
זעט וואס דאס טוט מיט די אלטע לעקציע.
דער טענטרום, דאס ווענטן און די נעגאטיוויטי זענען אלע געווען סטראטעגיעס צו באקומען ליבשאפט. אבער אויב איך פיל באמת אז דער אייבערשטער גיט מיר יעדע מינוט, דארף איך שוין נישט קיין סטראטעגיע. איך דארף זיך נישט מאכן פאר א וויקטים כדי איינער זאל קומען צולויפן.
איך ווייס שוין אז מען האט מיך ליב.
איך ווייס שוין אז מען גיט מיר.
איך קען פשוט זאגן א דאנק, און לעבן אין דעם געפיל.
ווען דאס נעמט זיך אריין, הייבט אן שוואכער ווערן דער ציה פון די נעגאטיווע מחשבות, די עצבות, די שלעכטע העדליינס און דער פאליטישער כעס. נישט ווייל איך האב זיך געצוואונגען אויפצוהערן, נאר ווייל זיי האבן אלע געפרובירט מיר צו באקומען עפעס וואס איך זע יעצט אז איך האב שוין.
פון זען צו דינען
דערפאר שטעלט דער חובות הלבבות שער עבודת האלקים גלייך נאך שער הבחינה.
קודם דארף איך זען וואס איך באקום. ערשט דערנאך קען איך ענטפערן. און דער ענטפער קומט פון זיך אליין, ווי יעדער אנשטענדיגער מענטש פילט אז ער איז עפעס שולדיג פאר איינעם וואס איז געווען גוט צו אים:
וְהוּא קִבּוּל עֲבוֹדַת הָאֱלֹקִים כְּפִי אֲשֶׁר יְחַיְּבֵהוּ הַשֵּׂכֶל לַמֵּטִיב עַל מִי שֶׁהֵטִיב לוֹ
זען דאס גוטס ← הכרת הטוב ← דינען דעם אייבערשטן
עבודת השם איז נישט א לאסט וואס מען לייגט אויף איינעם וואס פילט זיך ליידיג. עס איז דאס וואס א פולער מענטש טוט.
די אנדערע זייט, וואס איז נישט באקוועם
דאס פארקערטע איז אויך אמת, און מען דארף עס זאגן ערליך.
אויב זען וואס איך באקום פירט צו דינען, איז נישט וועלן זען וואס איך באקום א וועג נישט צו דינען. א מענטש וואס וויל נישט פילן וויפיל מען גיט אים, האט א טעם דערפאר, אפילו ער זאגט עס קיינמאל נישט ארויס: די מינוט וואס איך גיב צו וויפיל איך באקום, מוז איך עפעס צוריקגעבן.
איז בלייב איך דער וויקטים. איך בלייב ביי “איך האב נישט גענוג”. כל זמן איך בין דער וואס פעלט אים, קען מען פון מיר גארנישט פאדערן.
אזוי געקוקט, איז א גרויסער טייל פון אונזער נעגאטיוויטי נישט באמת וועגן די נייעס, די עקאנאמי, אדער די מענטשן ארום אונז. עס איז א שטילער וועג זיך צו האלטן ביים רעכט נישט צו דינען.
פון “זארג פאר מיר” צו “וואס קען איך געבן?”
דאס קינד אויף דער ערד האט זיך געלערנט איין לעקציע:
ווען איך וויין, קומט מען און מען גיט מיר ליבשאפט.
א גרויסער מענטש קען זיך לערנען א סאך גרעסערע:
איך דארף נישט ליידן כדי מען זאל מיך ליב האבן. מען גיט מיר שוין, די גאנצע צייט.
און ווען א מענטש פילט דאס באמת, דארף ער שוין מער נישט לעבן אין נעגאטיוויטי. ער דארף זיך נישט פארנעמען מיט וואס עס איז נישט גוט, נישט שלינגען אן אויפהער שלעכטע נייעס, און נישט כסדר באווייזן אז די וועלט איז צובראכן.
ער קען ענדליך אויפהערן פרעגן: “וואס קומט מיר?”
און אנהייבן פרעגן: “רבונו של עולם, דו גיסט מיר אזויפיל. וואס קען איך דיר צוריקגעבן?”
דארט הייבט זיך אן עבודת השם.
די שריפטן פון די וואך, יעדן פרייטאג
איין קורצע אימעיל פאר שבת מיט אלעס נייעס. מער נישט.