פארוואס שרייט זי?
דער מענטש וואס איז דיר די נאענטסטע טשעפעט ערטער אין דיר וואו קיינער אנדערש קומט נישט צו. און ווער ווייסט, אפשר שטייט ער דארט דווקא דערפאר.
אינהאלט12 טיילן
- דיין ווייב קען ווערן דיין שפיגל
- “גם אויביו”
- דאס קינד וואס ברענגט דיך אין כעס
- די וועלט איז געבויט ארויסצוברענגען דיינע מדות
- א טיפערער פשט אין “עזר”
- א וויכטיגע הערה
- אמת’ע גבורה
- פון “דו אטאקירסט מיך” צו “השם ווייזט מיר עפעס”
- דער ציל איז נישט א שידוך אן קיין שום שוועריקייטן
- די זיבן מדות
- “כל מה דעביד רחמנא לטב עביד”
- דער אמת’ער שינוי
עס ליגט א טיפע זאך באהאלטן אין דעם וויאזוי די תורה באשרייבט חתונה האבן:
אֶעֱשֶׂה לּוֹ עֵזֶר כְּנֶגְדּוֹ
אויב זי איז א “עזר”, א הילף, פארוואס לייגט די תורה צו “כנגדו”, קעגן אים? רבי אלעזר ענטפערט אין גמרא:
זָכָה — עוֹזַרְתּוֹ, לֹא זָכָה — כְּנֶגְדּוֹ
איז ער זוכה, העלפט זי אים. איז ער נישט זוכה, שטייט זי קעגן אים.
א וואונדערליכע הגדרה פון א שידוך. ווייל אפשר איז דער גרעסטער העלפער נישט אלעמאל דער וואס מאכט דיר באקוועם. אמאל איז דער וואס העלפט דיר מערסטנס דער וואס ווייזט דיר וואו דו דארפסט נאך וואקסן.
דיין ווייב קען ווערן דיין שפיגל
א מאן קומט אהיים, און די ווייב איז אויפגערעגט אויף אים. זי הייבט אן צו שרייען.
און די נאטורליכע ריעקשן קומט גלייך: “פארוואס שרייסטו אויף מיר?”
און שוין טוישט זיך דער וויכוח. זי זאגט עפעס, ער דיפענדט זיך. זי ווערט העכער, ער ווערט העכער. זי גייט אטאקירן, ער שלאגט צוריק. אין דרייסיג סעקונדעס איז די ערשטע זאך שוין פארגעסן, און יעצט קריגן זיי זיך איבער דעם וואס זיי קריגן זיך.
אבער עס איז דא נאך א וועג. ער קען זיך אפשטעלן א רגע און פרעגן:
“איידער איך דיפענד מיך, וואס רירט דאס אויף אין מיר?”
אפשר פילט ער זיך נישט רעספעקטירט, אדער נישט גוט גענוג. אפשר קען ער נישט אויסהאלטן קריטיק. אפשר דארף ער אז אלע ארום אים זאלן אים זאגן אז ער טוט א גוטע דזשאב, ווייל ער האט אויפגעבויט זיין גאנצע ווערט אויף דעם אז מען זאל אים האלטן פאר געראטן. אפשר האט ער שרעקליך מורא צו טועה זיין, אדער אפצוטוישן א צווייטן.
און פלוצלינג איז דער וויכוח געווארן א שפיגל. איר כעס איז מער נישט סתם עפעס אומאנגענעמס וואס פאסירט מיט אים. עס האט ארויסגעברענגט עפעס אין אים.
דאס מיינט נישט אז אלעס וואס זי האט געזאגט איז גערעכט. דאס מיינט נישט אז שרייען איז אקעי, אדער אז ער דארף אויסהאלטן באליידיגונגען. עס מיינט עפעס טיפער:
אפילו פון א מאמענט וואס איז נישט פערפעקט קען איך זיך אויסלערנען וואו מיין נפש דארף נאך ארבעט.
“גם אויביו”
עס שטייט א פסוק אין משלי:
בִּרְצוֹת ה׳ דַּרְכֵי אִישׁ גַּם אוֹיְבָיו יַשְׁלִם אִתּוֹ
ווען דער אייבערשטער האט הנאה פון א מענטשנס דרכים, מאכן אפילו זיינע שונאים שלום מיט אים.
און חז״ל זאגן אויף דעם א חידוש. רבי יוחנן זאגט:
אוֹיְבָיו — זוֹ אִשְׁתּוֹ, שֶׁנֶּאֱמַר ״אֹיְבֵי אִישׁ אַנְשֵׁי בֵיתוֹ״
(דער פסוק וואס ער ברענגט איז אין מיכה ז, ו.)
חז״ל מיינען נישט חלילה אז א ווייב איז ממש א שונא. זיי לערנען אונז עפעס איבער וואס אפאזיציע טוט אין א מענטשנס לעבן. דער וואס איז דיר די נאענטסטע זעט אפשר דיינע וויקנעסעס קלארער פון אלע. און ווייל ער איז אזוי נאענט, טשעפעט ער ערטער אין דיר וואו קיינער אנדערש קומט נישט צו.
דאס קינד וואס ברענגט דיך אין כעס
און דאס איז נישט נאר ביי שלום בית. דאס איז איינע פון די גרויסע סודות פון חינוך.
א טאטע קען האבן פינף קינדער, און יעדעס ברענגט ארויס א צווייטע זייט פון אים. איינס ברענגט ארויס זיין אומגעדולד. דאס צווייטע זיין מורא. דאס דריטע ווייזט ארויס זיין צורך צו קאנטראלירן, זיין אינסעקיוריטי, אדער זיין גאוה.
פארוואס? ווייל יעדעס קינד טשעפעט אן אנדער ארט אין דעם טאטן וואס איז נאך נישט פארטיג.
דער טאטע טראכט: “דאס קינד טרייבט מיך משוגע.”
א שטארקערע שאלה איז: “וואס איז דא אין דעם קינד וואס איך קען נישט אויסהאלטן?”
אפשר דארף דאס קינד זיך טוישן. אבער אפשר דארף דער טאטע זיך אויך טוישן. דאס איז אסאך מאל די באהאלטענע ארבעט פון חינוך.
די וועלט איז געבויט ארויסצוברענגען דיינע מדות
מיר טראכטן געווענליך אז דער ציל פון לעבן איז אז אלעס זאל גיין גלאט: א גוטער שלום בית, גרינגע קינדער, הצלחה אין פרנסה, געזונט. און עס איז גארנישט שלעכט הנאה צו האבן פון די אלע זאכן.
אבער די תורה ווייזט א צווייטע בליק. דער ציל פון לעבן איז נישט בעיקר צו זיין באקוועם. דער ציל איז צו ווערן אן אנדער מענטש. מתקן זיין די מדות. נישט זיין געפירט פונעם אגא. וואקסן אין ענוה, אין געדולד און אין אמונה. ווייניגער דארפן אנדערע מענטשנס הסכמה, און מער זיין צוגעבונדן צום אייבערשטן.
און דאס לעבן האט א שטארק עפעקטיווע וועג אונז צו ווייזן וואו מיר האלטן. עס שטעלט פאר אונז מענטשן וואס טריגערן אונז: א ווייב, א קינד, א טאטע אדער מאמע, א קאוואורקער, א שכן. איינער וואס רעדט צופיל, אדער וואס הערט נישט. איינער וואס קריטיקירט אונז, אדער וואס וויל נישט טון וואס מיר ווילן.
און פלוצלינג כאפן מיר זיך:
“איך האב געמיינט אז איך בין געדולדיג. זעט אויס אז נישט.”
“איך האב געמיינט אז איך האב בטחון. זעט אויס אז איך דארף יעדנס הסכמה.”
“איך האב געמיינט אז איך בין אן עניו. זעט אויס אז איך קען נישט אויסהאלטן צו זיין נישט גערעכט.”
“איך האב געמיינט אז איך בין שולט אויף מיין כעס. זעט אויס נאר ווען אלעס גייט ווי איך וויל.”
דאס איז נישט קיין דורכפאל. דאס איז אינפארמאציע. דער טריגער איז געווארן א כלי צו דיאגנאזירן.
א טיפערער פשט אין “עזר”
אפשר מיינט “עזר כנגדו” נאך עפעס טיפער. א ווייב איז נישט נאר איינע וואס העלפט דיר אפטון זאכן. זי העלפט דיר ווערן דער מענטש וואס דו דארפסט ווערן.
אמאל העלפט זי דורך דיך שטיצן. אמאל דורך דיך מחזק זיין. און אמאל, מיט וויסן אדער אן וויסן, דורך דיר צו ווייזן וואו דו ביסט נאך נישט דערוואקסן.
דערפאר קען די אפאזיציע אליין זיין א סארט עזר. דאס וואס שטייט קעגן דיר שטייט אפשר דארט פאר דיר.
א שפיגל באליידיגט דיך נישט ווען ער ווייזט אז דיינע הארן זענען צעשויבערט. ער ווייזט נאר די מציאות. און אמאל ווערן די מענטשן ארום אונז לעבעדיגע שפיגלען.
א וויכטיגע הערה
דער געדאנק טאר קיינמאל נישט ווערן אן אויסרייד פאר נישט-געזונטע בעהעיוויער.
אויב א מאן אדער ווייב שרייט, באליידיגט, פארשעמט, סטראשעט אדער פירט זיך אכזריות’דיג, פאדערט די תורה נישט פון קיינעם צו מאכן ווי אזוי דאס איז אקעי. זיך אריינקוקן מיינט נישט זיך באשולדיגן.
מען קען זאגן: “וויאזוי זי פירט זיך איז נישט אקעי.” און גלייכצייטיג פרעגן: “וואס ווייזט מיר דאס אויף מיר?”
ביידע קענען זיין אמת. דער ציל איז נישט צו דעסיידן אז דער צווייטער איז אלעמאל גערעכט. דער ציל איז אז מיין וואקסן זאל נישט אפהענגען צי דער צווייטער האט זיך געפירט פערפעקט.
אפילו ווען דער צווייטער איז נישט גערעכט, קען איך נאך אלץ אויסוועלן וואס איך וועל דערפון לערנען.
אמת’ע גבורה
חז״ל זאגן:
אֵיזֶהוּ גִבּוֹר, הַכּוֹבֵשׁ אֶת יִצְרוֹ
ווער איז א גבור? דער וואס איז כובש זיין יצר.
אמת’ע כח איז נישט איבערצושטארקן א צווייטן. עס איז צו בלייבן געפירט פון דער תורה ווען דיין אגא ווערט אנגערירט.
יעדער קען צוריקשרייען. יעדער קען זיך דיפענדן און באווייזן אז דער צווייטער איז נישט גערעכט. דאס שווערערע איז צו זאגן:
“איך בין אין כעס. עס טוט מיר וויי. מען אטאקירט מיך. און פונדעסטוועגן וועל איך אויסוועלן ווער איך וויל זיין.”
א מענטש וואס קען נישט אויסהאלטן קריטיק איז נישט פריי. ער ווערט קאנטראלירט פון יעדן וואס קריטיקירט אים: ווי נאר מען זאגט אויף אים עפעס, מוז ער רעאגירן.
אבער א מענטש וואס נעמט זיין ווערט פונעם אייבערשטן קען הערן עפעס וואס טוט וויי און פרעגן: “איז דא דא עפעס פאר מיר?” ער דארף נישט גלייך פראטעקטן זיין אימעדזש, ווייל ווער ער איז הענגט נישט אפ אין געווינען דעם וויכוח. דאס קומט פונעם אייבערשטן.
פון “דו אטאקירסט מיך” צו “השם ווייזט מיר עפעס”
דאס איז אפשר איינע פון די גרעסטע שינויים וואס א מענטש קען מאכן.
אנשטאט “פארוואס טוט זי מיר דאס?” פרעג: “אויף וואס גיט מיר השם א טשענס צו ארבעטן?”
אנשטאט “פארוואס מאכט מיר דאס קינד אזוי שווער דאס לעבן?” פרעג: “וועלכע מדה ווייזט דאס קינד ארויס אין מיר?”
אנשטאט “פארוואס קען מען מיך נישט לאזן אין רו?” פרעג: “וואס אין דעם ווען מען שטעלט זיך קעגן מיר האב איך נאך נישט געלערנט אויסצוהאלטן?”
דאס מאכט אונז נישט פאסיוו. מיר שטעלן נאך אלץ באונדעריס, מיר רעדן זיך אויס, מיר פאררעכטן בעהעיוויער, און מיר פראטעקטן זיך און אונזערע פאמיליעס. אבער אונטער דעם אלעם וואקסט אין אונז א צווייטע לעיער פון וויסן: וואס טוט זיך אין מיר?
דער ציל איז נישט א שידוך אן קיין שום שוועריקייטן
דאס טוישט וואס הייסט א סוקסעספולער שידוך.
עס איז נישט איינער וואו קיינער ווערט קיינמאל נישט אויפגערעגט, אדער וואו ביידע וואלידירן זיך אלעמאל איינער דעם צווייטן, אדער וואו עס איז קיינמאל נישט אומבאקוועם.
א סוקסעספולער שידוך קען זיין איינער וואו צוויי מענטשן ווערן מער מזוכך צוליב דער רילעישאנשיפ. צוויי וואס לערנען זיך געדולד, ענוה און מוחל זיין. לערנען זיך רעדן איינער מיטן צווייטן. לערנען זיך אפלייגן דעם אגא און אויפהערן דארפן געווינען. לערנען זיך צו בוטח זיין אין השם.
דער שידוך ווערט א בית המדרש פאר דער נפש.
אפשר איז דאס איינע פון די סיבות פארוואס חתונה האבן קען זיין אזוי שווער. עס איז נישט נאר א שותפות צו האבן א גוטע צייט. עס איז איינע פון די שטארקסטע ווארקשאפס וואס דער אייבערשטער האט באשאפן צו מזכך זיין א מענטש.
די זיבן מדות
און דאס פארבינדט זיך מיט א גרעסערע בילד. די אינערליכע ארבעט פון א מענטש איז מתקן זיין די מדות: חסד, גבורה, תפארת, נצח, הוד, יסוד און מלכות. און יעדע רילעישאנשיפ קען ווערן א פלאץ פאר די ארבעט.
א ווייב קען מיך לערנען גבורה, זיך איינהאלטן. א קינד קען מיך לערנען חסד, געבן אן דארפן עפעס צוריק. א שווערער מענטש קען מיך לערנען הוד, ענוה. א מחלוקת קען מיך לערנען תפארת, באלאנס אנשטאט עקסטרעמען. א נסיון וואס קומט אלץ צוריק קען מיך לערנען נצח, האלטן אן. און דער וואס איך קען נישט קאנטראלירן לערנט מיך זיך אונטערגעבן.
פאמעלעך ווערט א מענטש ווייניגער צעשמעטערט. ווייניגער געפירט פון זיינע ריעקשנס, ווייניגער אפהענגיג אין הסכמה פון דרויסן. מער באזעצט, מער אן עניו, מער צוגעבונדן צום אייבערשטן.
“כל מה דעביד רחמנא לטב עביד”
די גמרא ברענגט אין נאמען פון רבי עקיבא:
לְעוֹלָם יְהֵא אָדָם רָגִיל לוֹמַר: ״כׇּל דְּעָבֵיד רַחֲמָנָא לְטָב עָבֵיד״
א מענטש זאל זיך אלעמאל צוגעוואוינען צו זאגן: “אלעס וואס דער אייבערשטער טוט, טוט ער צום גוטן.”
און רבי עקיבא האט עס נישט נאר געלערנט, ער האט עס געלעבט. איין נאכט האט מען אים אין קיין שטאט נישט געגעבן וואו צו שלאפן, איז ער געבליבן אין פעלד. דער ווינט האט אויסגעלאשן זיין ליכט, א קאץ האט אויפגעגעסן זיין הון, און א לייב האט אויפגעגעסן זיין אייזל. און אויף יעדעס האט ער געזאגט: “כל מה דעביד רחמנא לטב עביד.” יענע נאכט איז געקומען א מיליטער און גענומען די שטאט אין געפאנגעשאפט. און ווייל ער האט נישט געהאט קיין ליכט, קיין הון און קיין אייזל וואס זאלן אים אויסזאגן, איז ער ניצול געווארן.
די לעקציע איז נישט נאר אז איינמאל וועסטו זיך דערוויסן פארוואס די שלעכטע זאך איז געשען. עס איז טיפער:
איך דארף נישט זען דאס גאנצע בילד כדי צו בוטח זיין אז השם טוט עפעס דערמיט.
און דאס רעכנט אריין די מענטשן אין מיין לעבן. אמאל איז דער וואס צערט מיך נישט דא נאר מיך צו צערן. אמאל איז ער א טייל פון מיין עבודה.
דער אמת’ער שינוי
דער אומדערוואקסענער מענטש פרעגט: “וויאזוי מאך איך אז אלע זאלן מיך אויפהערן טריגערן?”
דער וואס הייבט אן צו וואקסן פרעגט: “פארוואס בין איך אזוי גרינג צו טריגערן?”
און צום סוף: “וואס וויל השם איך זאל ווערן דורך דעם?”
דאס איז א גאנץ אנדער לעבן. דיין ווייב איז נישט נאר דער מענטש וואס דו וואוינסט מיט איר. דיינע קינדער זענען נישט נאר מענטשן וואס מען דארף מאנאדזשן, און דיינע קאוואורקערס זענען נישט נאר מענטשן וואס מען דארף אויסהאלטן. זיי ווערן א טייל פונעם לימוד.
דער אייבערשטער האט אוועקגעשטעלט ארום דיר מענטשן וואס ווייזן דיך פאר זיך אליין.
און אפשר איז דאס איינע פון די גרעסטע חסדים פון דער בריאה, ווייל מען קען נישט פאררעכטן וואס מען זעט נישט. אמאל ווייזן זיי אונז מיט ליבשאפט, אמאל מיט ווייטאג. אמאל זענען זיי גערעכט, אמאל נישט. סיי ווי סיי קענען מיר פרעגן די זעלבע שאלה: “וואס וויל השם איך זאל דערפון מיטנעמען?”
אפשר ווערט דעמאלט דער “עזר כנגדו” באמת אן עזר. נישט אז דער וואס שטייט קעגן מיר מאכט מיר אלעמאל גרינגער דאס לעבן, נאר אז דורך דעם וואס שטייט קעגן מיר העלפט מיר דער אייבערשטער ווערן דער וואס ער וויל איך זאל זיין.
דער ציל איז נישט א לעבן וואו גארנישט טוט וויי. דער ציל איז א מענטש וואס קען טרעפן אלעס וואס פאסירט מיט אים, און עס מאכן פאר נאך א טריט צו דביקות אין השם.
די שריפטן פון די וואך, יעדן פרייטאג
איין קורצע אימעיל פאר שבת מיט אלעס נייעס. מער נישט.