פארוואס האט עשו חתונה געהאט מיט פערציג יאר?
עשו האט נאכגעמאכט דעם טאטנס יארן, נישט דעם טאטן. רש״י זאגט פארוואס דאס מאכט אים א חזיר.
אינהאלט6 טיילן
אין די וואכעדיגע פרשה געפינט מען א משונה’דיגע זאך:
וַיְהִי עֵשָׂו בֶּן־אַרְבָּעִים שָׁנָה וַיִּקַּח אִשָּׁה
פארוואס דארף די תורה אונז זאגן וויפיל יאר עשו איז געווען ווען ער האט חתונה געהאט?
דער חזיר וואס ווייזט די קלאען
רש״י ענטפערט מיט א משל:
עֵשָׂו הָיָה נִמְשָׁל לַחֲזִיר… הַחֲזִיר הַזֶּה כְּשֶׁהוּא שׁוֹכֵב, פּוֹשֵׁט טְלָפָיו, לוֹמַר רְאוּ שֶׁאֲנִי טָהוֹר; כָּךְ אֵלּוּ גּוֹזְלִים וְחוֹמְסִים וּמַרְאִים עַצְמָם כְּשֵׁרִים
ווען א חזיר לייגט זיך אוועק, שטרעקט ער אויס די געשפאלטענע קלאען, אזוי ווי ער וואלט געזאגט: קוקט, איך בין כשר. דעם סימן וואס מען זעט פון אויסן, האט ער. דעם סימן וואס מען זעט נישט, פעלט אים.
און דערנאך דערציילט רש״י וואס עשו האט געזאגט, נאך פערציג יאר א לעבן פון רשעות:
…כְּשֶׁהָיָה בֶּן מ׳ אָמַר אַבָּא בֶּן מ׳ שָׁנָה נָשָׂא אִשָּׁה, אַף אֲנִי כֵן
פערציג יאר האט עשו געלעבט א לעבן פון רשעות. און ווען ער איז געווארן פערציג, האט ער א קוק געטון אויף זיין טאטן און געזאגט: דער טאטע האט חתונה געהאט מיט פערציג. איך אויך.
ער האט נאכגעמאכט דעם נומער. נישט דעם מענטש.
צוויי מאל פערציג
יצחק האט אויך חתונה געהאט מיט פערציג יאר. אבער הערט וואס רש״י זאגט פארוואס:
שֶׁהֲרֵי כְּשֶׁבָּא אַבְרָהָם מֵהַר הַמּוֹרִיָּה נִתְבַּשֵּׂר שֶׁנּוֹלְדָה רִבְקָה, וְיִצְחָק הָיָה בֶּן ל״ז שָׁנָה… הִמְתִּין לָהּ ג׳ שָׁנִים וּנְשָׂאָהּ
רבקה איז געבוירן געווארן בשעת די עקידה. יצחק איז דעמאלט געווען זיבן און דרייסיג. ער האט אויף איר געווארט דריי יאר, און דאן האט ער חתונה געהאט.
דא איז נישט געווען קיין חשבון פון “מען דארף חתונה האבן מיט אזויפיל יאר”. פערציג איז פשוט געווען וואו זיין אמת’ער לעבן האט אים געברענגט.
דער זעלבער נומער, און צוויי פארקערטע מעשיות. ביי יצחק האט דער אויסן געוויזן וואס עס איז אינעווייניג. ביי עשו איז דער אויסן געווען דא כדי צו באהאלטן וואס עס איז אינעווייניג.
דאס איז דער חזיר.
ווען הייליגע מענטשן טוען אומגעווענליכע זאכן
דער ענין גייט אסאך ווייטער פון חתונה האבן. חז״ל דערציילן אונז פון גרויסע מענטשן וואס האבן געטון אומגעווענליכע זאכן, און עס ציט זיי נאכצומאכן.
בן עזאי האט קיינמאל נישט חתונה געהאט. די חכמים האבן אים געטענה’ט: דו דרש’סט שיין, אבער דו טוסט נישט וואס דו לערנסט. האט ער געענטפערט:
וּמָה אֶעֱשֶׂה שֶׁנַּפְשִׁי חָשְׁקָה בַּתּוֹרָה, אֶפְשָׁר לָעוֹלָם שֶׁיִּתְקַיֵּים עַל יְדֵי אֲחֵרִים
דער רמב״ם פסק’נט אז אזא מענטש האט נישט קיין עבירה, אבער קוקט אויף דעם תנאי:
מִי שֶׁחָשְׁקָה נַפְשׁוֹ בַּתּוֹרָה תָּמִיד וְשׁוֹגֶה בָּהּ כְּבֶן עֲזַאי וְדָבֵק בָּהּ כָּל יָמָיו וְלֹא נָשָׂא אִשָּׁה אֵין בְּיָדוֹ עָוֹן. וְהוּא שֶׁלֹּא יִהְיֶה יִצְרוֹ מִתְגַּבֵּר עָלָיו
דער יוצא מן הכלל איז נישט “יעדער וואס לערנט”. עס איז איינער וועמענס נשמה איז ממש ווי בן עזאי’ס.
די בנות צלפחד האבן אויך שפעט חתונה געהאט. די גמרא זאגט פארוואס:
צִדְקָנִיּוֹת הֵן – שֶׁלֹּא נִישְּׂאוּ אֶלָּא לְהָגוּן לָהֶן… אֲפִילּוּ קְטַנָּה שֶׁבָּהֶן לֹא נִשֵּׂאת פְּחוּתָה מֵאַרְבָּעִים שָׁנָה
זיי האבן נישט געמאכט פון ווארטן א שיטה. זיי האבן פשוט נישט געוואלט נאכגעבן אויף וועמען זיי נעמען, און וויבאלד זיי זענען געווען צדקניות, האט דער אייבערשטער געטון א נס, און זיי האבן געהאט קינדער.
סיי דא און סיי דארט איז דאס וואס מען זעט פון אויסן ארויסגעוואקסן פון א פנימיות’דיגע מציאות. מען קען עס נישט סתם אריבערטראגן אין א צווייטנס לעבן.
דער געווענליכער וועג קומט פריער
דערפאר האבן חז״ל אוועקגעשטעלט א געווענליכן סדר פאר אלעמען:
עַד עֶשְׂרִים שָׁנָה יוֹשֵׁב הַקָּדוֹשׁ בָּרוּךְ הוּא וּמְצַפֶּה לָאָדָם מָתַי יִשָּׂא אִשָּׁה
עס איז דא א סדר. טייל מענטשן, מיט א באזונדערע מדריגה אינעווייניג, לעבן אינדרויסן פון דעם סדר. דער טעות איז ווען מען נעמט זייער יוצא מן הכלל און מען מאכט דערפון א כלל פאר זיך.
עשו ביי אונז אין לעבן
דאס טוען מיר טאקע אסאך מאל, און נישט נאר ביי חתונה האבן.
מען זעט א תלמיד חכם וואס לערנט צוועלף שעה א טאג, און מען באשליסט צו טון דאס זעלבע, אן די צוואנציג יאר בנין וואס האבן אים דערצו געברענגט.
מען זעט איינעם וואס לעבט כמעט מיט גארנישט, און מען מאכט נאך זיין לעבן, בשעת די אייגענע תאוות פירן נאך אלץ דעם בעל הבית.
און דער מערסט געפערליכער אופן איז דער וואס זעט אויס הייליג. איינער זעט א בן תורה וואס זיצט א גאנצן טאג, און באשליסט אז אזוי וועט ער אויך זיין. ביי איינעם איז די תורה טאקע זיין לעבנס שליחות. ביי א צווייטן קען עס זיין א וועג ארויסצודרייען זיך פון אחריות, אדער עס ציט אים מער דער שם פון א בן תורה ווי די תורה אליין.
דאן איז עס ווידער עשו: דער טאטע האט חתונה געהאט מיט פערציג. איך אויך.
פון אויסן איז עס הייליג. וואס עס ליגט אונטן, איז נישט.
קוקט אינעווייניג
דערפאר, ווען מען טרעפט א גרויסן מענטש, איז די ערשטע שאלה נישט ווי אזוי מאך איך נאך וואס ער טוט? נאר וואס האט אים געגעבן די כח עס צו טון? און דערנאך: וואס וויל דער אייבערשטער פון מיר?
יצחק און עשו האבן ביידע חתונה געהאט מיט פערציג. איינער איז געווען א צדיק וואס האט געלעבט זיין אמת. דער צווייטער איז געווען א חזיר וואס ווייזט די קלאען.
די תורה לערנט אונז פשוט: לאזט אייך נישט נארן פון די קלאען. בויט דאס אינעווייניג, און דער אויסן וועט שוין קומען פון זיך אליין.
די שריפטן פון די וואך, יעדן פרייטאג
איין קורצע אימעיל פאר שבת מיט אלעס נייעס. מער נישט.