חינוך אן כעס
דער אייבערשטער כאפט אונז קיינמאל נישט איבער מיט א שטראף. ער זאגט אונז פאראויס וואס וועט זיין. וואס וואלט זיך געטוישט ווען עלטערן און מלמדים וואלטן געטון די זעלבע?
אינהאלט6 טיילן
איינע פון די וויכטיגסטע לעקציעס אין מגדל זיין און מחנך זיין קינדער לערנען מיר פון דעם וויאזוי דער אייבערשטער אליין גייט אום מיט שָׂכָר וָעֹנֶשׁ.
דער אייבערשטער גיט שכר און ער שטראפט. אבער קוקט וויאזוי ער טוט עס. ער ווארט נישט ביז מיר טוען עפעס שלעכטס און דאן רעאגירט ער מיט כעס. ער זאגט אונז פאראויס וואס וועט זיין:
רְאֵה אָנֹכִי נֹתֵן לִפְנֵיכֶם הַיּוֹם בְּרָכָה וּקְלָלָה
נאך איידער דער וועג הייבט זיך אן, ליגט שוין אלעס אויפן טיש: וואס מען דארף טון, וואס איז דער שכר, און וואס וועט זיין ווען נישט.
עס איז נישטא קיין שטראף פון היינט אויף מארגן, קיין אויפרייס, קיין פערזענליכע חשבונות. דערפאר ווען א מענטש באקומט צום סוף זיין שטראף, ווייסט ער אז עס קומט נישט פון דעם אייבערשטנס כעס אדער פון א באליידיגטן כבוד. עס איז א טייל פון א סדר וואס איז געשטעלט געווארן פאראויס, רואיג, לטובתו.
און דאס לערנט אונז עפעס וויאזוי מענטשן דארפן מחנך זיין.
פארוואס א שטראף איז שווערער ווי שכר
ווען א טאטע זאגט צו שכר, פארשטייט דאס קינד געווענליך וואס ער מיינט.
“אויב דו ענדיגסט דיין היימווערק, באקומסטו א פרייז.”
ער ווייסט אז דער שכר איז געמאכט געווארן פאר אים. ער ווייסט אז דער טאטע וויל אים מחזק זיין.
א שטראף איז אנדערש. ווען א קינד פירט זיך נישט שיין און דער טאטע שטראפט אים פלוצלינג, קען זיין אז דאס קינד פילט עס בכלל נישט ווי חינוך. ער פילט עס ווי מען שטופט אים אוועק:
- דער טאטע איז אין כעס אויף מיר.
- דער טאטע האט מיך נישט ליב.
- דער טאטע וויל מיר וויי טון ווייל איך האב אים אפגעטוישט.
אפילו אויב דער טאטע זאגט “איך טו דאס ווייל איך האב דיך ליב”, קען זיין אז דאס קינד פילט עס נישט. דער שטראף איז געקומען אין א היץ, איז ער געווויר געווארן דעם כעס פריער ווי די כוונה.
און אמאל איז טאקע אינעם שטראף אריינגעמישט פרוסטרעישן, אגא, א באליידיגטער כבוד, אדער א צורך צוריקצוכאפן דעם קאנטראל.
דערפאר דארף מען זיין אפגעהיטן ביים שטראפן מער ווי ביי אלעס אנדערש.
שטעלט אוועק דעם סדר איידער עפעס פאסירט
דא קענען מיר זיך לערנען גלייך פונעם אייבערשטן.
אויב שטראפן וועט זיין א טייל פון חינוך, דארף מען זיי אוועקשטעלן פאראויס, פונקט ווי דעם שכר.
פאר’ן אנהייב פונעם זמן, אדער איידער דער פראגראם הייבט זיך אן, זעצט זיך דער טאטע אדער דער מלמד אוועק מיט די קינדער און זאגט:
“דאס איז וואס מיר עקספעקטן. אהין צילן מיר. דאס איז דער שכר ווען מיר קומען אן, און דאס איז וואס וועט זיין ווען נישט.”
און אלעס ווערט געזאגט רואיג, ווען קיינער איז נישט אין צרות.
יעצט, ווען א קינד באקומט צום סוף א שטראף, ווייסט ער:
- דאס האט מען נישט דעסיידט אין כעס.
- דאס איז נישט פערזענליך.
- דאס איז נישט קיין נקמה.
- דאס איז דער סדר וואס מען האט מיר געזאגט פון אנהייב.
דער שטראף איז שוין נישט מער א זאך פון דעם עלטערן’ס געפילן, נאר פון א סדר וואס אלע האבן שוין געוואוסט.
נעמט א משל פון א רויטע לייט. ווער עס פארט דורך באקומט א טיקעט. מען טראכט נישט אז דער פאליס האט אים פלוצלינג פיינט באקומען. דער כלל איז געווען נאך איידער ער איז אנגעקומען צום ווינקל.
און חינוך קען ארבעטן די זעלבע וועג.
דער טעות וואס אסאך פון אונז מאכן
אסאך עלטערן און מלמדים שטעלן קיינמאל נישט אוועק אזא סדר. זיי זאגן וואס זיי ווילן, אבער נישט וואס וועט זיין ווען עס ווערט נישט געטון.
און דערנאך, ווען עפעס גייט קאליע, טראכטן זיי אויס א שטראף אויפן ארט: עקסטרע ארבעט, ארויסשיקן פון חדר אויף א פאר טעג, ארויסשיקן פון קלאס. און דאס קינד האט נישט קיין אנונג פון וואו דאס איז געקומען און פארוואס דווקא דאס.
ביי אים פילט זיך עס ווי סתם אזוי און פערזענליך. ער זעט נישט קיין סדר. ער זעט א גרויסן וואס האט פלוצלינג דעסיידט אים צו מאכן שווער דאס לעבן.
און דאס מאכט קאליע די רילעישאנשיפ.
א קינד דארף נישט דארפן טרעפן פון וואו א שטראף איז געקומען. ער דארף וויסן די כללים נאך איידער ער באקומט א שטראף.
אויב אזוי, זאל מען נישט שטראפן?
אוודאי יא.
שטראפן האבן אן אמת’ן פלאץ אין חינוך. די וועלט גייט אזוי, און די תורה לערנט שָׂכָר וָעֹנֶשׁ. מען קען נישט מגדל זיין קינדער נאר מיט ליבשאפט און חיזוק און מאכן ווי אזוי מעשים מאכן נישט אויס. קינדער דארפן באונדעריס און א סדר. זיי דארפן וויסן אז וואס מען טוט האט תוצאות.
אבער וויאזוי דער שטראף קומט, דארט ליגט דער גאנצער חילוק.
דער ציל איז נישט אפצושאפן דיסציפלין. דער ציל איז ארויסצונעמען דערפון דעם כעס, דאס פארשעמען, דאס פלוצלינגדיגע און דעם אגא.
א קינד דארף וויסן אז זיין טאטע האט אים ליב אינגאנצן, אפילו ווען ער באקומט א שטראף.
אהבה און יראה צוזאמען
חז״ל געבן די מאס:
לְעוֹלָם תְּהֵא שְׂמֹאל דּוֹחָה וְיָמִין מְקָרֶבֶת
די לינקע האנט, די שוואכערע, שטופט אוועק. די רעכטע האנט, די שטארקערע, ברענגט נאענט.
די ליבשאפט דארף זיין דער שטארקערער כח. א קינד דארף מערסטנס פילן ווארעמקייט, חיזוק און אז מען נעמט אים אן ווי ער איז. אבער אינעווייניג אין די ליבשאפט זענען נאך אלץ דא באונדעריס און שטראפן.
יראה מיינט נישט מורא האבן אז דער טאטע וועט אויפרייסן אדער דער מלמד וועט אים פארשעמען. עס מיינט וויסן אז מען עקספעקט עפעס, אז עס איז דא א בעל הבית, און אז וואס מען טוט האט תוצאות.
דאס קינד ווייסט אז דער גרויסער איז אויף זיין זייט. דאס מיינט נישט אז אלעס איז ערלויבט.
צוויי סארט שטראפן
א שטראף פון ריעקשן: עפעס איז קאליע געגאנגען, איך ווער אויפגערעגט, און איך שטראף דיך פאר דעם וואס האט יעצט פאסירט.
א שטראף וואס איז אוועקגעשטעלט פאראויס: איידער עפעס גייט קאליע, זאג איך וואס מען עקספעקט און וואס וועט זיין ווען נישט. ווען עפעס פאסירט, טו איך רואיג וואס מיר האבן שוין אפגעמאכט.
דער ערשטער קומט גאר גרינג פונעם גרויסנס אגא. דער צווייטער האט א סך מער א טשענס צו בלייבן א זאך פון זיין אחריות.
דאס לערנען מיר פונעם אייבערשטן. ער דארף נישט ארויסגיין פון די כלים כדי אוועקצושטעלן שטראפן. ער לייגט אויס דעם סדר קלאר, איידער מיר הייבן אן.
א טאטע אדער א מלמד דארף פרובירן צו טון די זעלבע:
דעסייד אויף דיין סדר ווען דו ביסט רואיג.
זאג עס אויס ווען דאס קינד איז רואיג.
טו עס ווען עס קומט די צייט.
און דעמאלט, אפילו ווען א קינד ווערט געשטראפט, קען ער נאך אלץ פילן אז דער וואס גיט אים דעם שטראף איז דער זעלבער מענטש וואס האט אים ליב, גלייבט אין אים, און וויל גארנישט מער ווי זען ווי ער איז מצליח.
די שריפטן פון די וואך, יעדן פרייטאג
איין קורצע אימעיל פאר שבת מיט אלעס נייעס. מער נישט.