דעם אייבערשטן אראפברענגען אויף דער ערד
ווען אברהם האט אנגעהויבן זיין וועג, איז דער אייבערשטער געווען נאר "אלקי השמים". ווי ברענגט מען אים אראפ אויף דער ערד? אליעזר האט אונז געוויזן: מיט ווי מען רעדט.
אינהאלט7 טיילן
ווען אברהם שיקט אליעזר צו געפינען א שידוך פאר יצחק, לאזט ער אים שווערן “בה׳ אלקי השמים ואלקי הארץ”. א פאר פסוקים שפעטער, ווען ער רעדט נאכאמאל פון דעם אייבערשטן, פעלט עפעס:
ה׳ אֱלֹקֵי הַשָּׁמַיִם אֲשֶׁר לְקָחַנִי מִבֵּית אָבִי
נאר די הימלען. וואו איז די ערד אוועק? רש״י טייטשט:
עַכְשָׁו הוּא אֱלֹקֵי הַשָּׁמַיִם וֵאלֹקֵי הָאָרֶץ, שֶׁהִרְגַּלְתִּיו בְּפִי הַבְּרִיּוֹת, אֲבָל כְּשֶׁלְּקָחַנִי מִבֵּית אָבִי הָיָה אֱלֹקֵי הַשָּׁמַיִם וְלֹא אֱלֹקֵי הָאָרֶץ, שֶׁלֹּא הָיוּ בָּאֵי עוֹלָם מַכִּירִים בּוֹ וּשְׁמוֹ לֹא הָיָה רָגִיל בָּאָרֶץ
אברהם זאגט: ווען איך האב אנגעהויבן, האט מען דעם אייבערשטן געקענט נאר דארט אויבן. קיינער דא אונטן האט אים נישט געקענט. מען האט נישט גערעדט פון אים אויף דער ערד. יעצט איז ער אויך דער האר פון דער ערד, ווייל איך האב זיין נאמען געמאכט געוואוינט אין מענטשנס מויל.
קוק ווי אזוי אברהם האט דאס געטון. נישט נאר מיט נסים אדער מיט ראיות, נאר דורכדעם וואס ער האט אריינגעשטעלט דעם אייבערשטנס נאמען אין ווי מענטשן רעדן. דאס איז געווען זיין לעבנס ארבעט: נעמען דעם באשעפער וואס יעדער האט אוועקגעשטעלט ווייט אין הימל, און ווייזן אז ער איז דא, גלייך דא, און פירט אלעס.
ווי אליעזר האט גערעדט
דערנאך קומט אליעזר, עבד אברהם, און שטייט אין בתואלס שטוב. הער זיך איין ווי ער דערציילט די מעשה.
דער אייבערשטער האט געבענטשט מיין האר. דער אייבערשטער, פאר וועמען איך גיי, וועט שיקן זיין מלאך מיט דיר. אייבערשטער פון מיין האר אברהם, אויב דו וועסט מצליח זיין מיין וועג. זי איז די וואס דער אייבערשטער האט אויסגעקליבן פאר מיין הארס זון. איך האב זיך געבוקט צום אייבערשטן און געלויבט דעם אייבערשטן, וואס האט מיך געפירט אויפן ריכטיגן וועג.
אין זעכצן פסוקים קומט ארויס דעם אייבערשטנס נאמען זעקס מאל. ער קען נישט דערציילן די מעשה אן אים:
וָאֶקֹּד וָאֶשְׁתַּחֲוֶה לַה׳ וָאֲבָרֵךְ אֶת־ה׳ אֱלֹקֵי אֲדֹנִי אַבְרָהָם אֲשֶׁר הִנְחַנִי בְּדֶרֶךְ אֱמֶת
זעט וואס פעלט: אליעזר אליין. ער דערציילט נישט ווי קלוג זיין טעסט ביים בורנעם איז געווען, ווי ווייט ער איז געפארן, אדער ווי גוט ער האט זיך אפגעגעבן. מען האט אים געשיקט, דער אייבערשטער האט געפירט, און ער איז נאכגעגאנגען. זיין איגא ווערט אינגאנצן בטל צו זיין שליחות.
אן ענטפער וואס האט נישט געדארפט פאסירן
יעצט קוק ווער עס הערט זיך צו. לבן און בתואל זענען נישט געווען הייליגע מענטשן. רש״י זאגט אז לבן איז געווען א רשע און איז אריינגעשפרינגען צו ענטפערן פאר זיין טאטע (רש״י כד, נ), און אז בתואל האט געוואלט אפשטעלן דעם שידוך, איז געקומען א מלאך און אים געטייט (רש״י כד, נה).
און פונדעסטוועגן, דאס איז וואס קומט ארויס פון זייער מויל:
וַיַּעַן לָבָן וּבְתוּאֵל וַיֹּאמְרוּ מֵה׳ יָצָא הַדָּבָר
“דאס קומט פון דעם אייבערשטן.” פון לבן!
עס האט זיך אנגעכאפט. אליעזר האט גערעדט פון דעם אייבערשטן אזוי נאטירליך און אזוי אינגאנצן, אז אפילו די מענטשן האבן אנגעהויבן רעדן אזוי ווי אים. אויף א מינוט, אין א שטוב פון עבודה זרה, איז דער אייבערשטער ווידער געווארן דער האר פון דער ערד.
פארוואס די תורה זאגט עס איבער
די תורה דערציילט די גאנצע מעשה צוויי מאל: איינמאל ווען עס פאסירט, און נאכאמאל מיט אליעזרס ווערטער. און גרויסע הלכות זענען נאר אנגעדייט מיט איין אות. פארוואס לייגט מען אריין אזויפיל אין אן עבד’ס שמועס? ענטפערט רש״י:
יָפָה שִׂיחָתָן שֶׁל עַבְדֵי אָבוֹת לִפְנֵי הַמָּקוֹם מִתּוֹרָתָן שֶׁל בָּנִים, שֶׁהֲרֵי פָּרָשָׁה שֶׁל אֱלִיעֶזֶר כְּפוּלָה בַּתּוֹרָה וְהַרְבֵּה גּוּפֵי תוֹרָה לֹא נִתְּנוּ אֶלָּא בִּרְמִיזָה
דער פשוט’ער שמועס פון די עבדי אבות איז שענער ביים אייבערשטן ווי די תורה פון זייערע קינדער. און וואס האט געמאכט אליעזרס שמועס אזוי טייער איז פונקט דאס וואס מיר האבן געזען: ער איז געווען פול מיט דעם אייבערשטן. יעדער זאץ האט געוויזן אוועק פון זיך אליין, צום אייבערשטן.
ווען “ברוך השם” ארבעט שוין נישט
מיר זאגן “ברוך השם” און “א דאנק דעם אייבערשטן” א גאנצן טאג. עס איז אריינגעבויט אין אונזער שפראך. נו, פארוואס טוט עס נישט צו די מענטשן ארום אונז וואס אליעזרס ווערטער האבן געטון צו לבן?
ווייל אסאך מאל זענען די ווערטער דא, אבער דער קשר איז נישטא. מיר זאגן “ברוך השם” פון געוואוינהייט, און גלייך דערנאך רעדן מיר וועגן וואס מיר האבן געטון, וואס מיר האבן אויסגעטראכט, ווי מיר האבן עס געהאנדלט.
און אין געוויסע פלעצער זאגן מיר נישט אפילו די ווערטער. גיי אריין אין א גרויסן ביזנעס מיטינג, אן ארט וואו מען איז נישט געוואוינט צו דערמאנען דעם אייבערשטן. יעדער רעדט פון זיך: זיינע נאמבערס, זיינע הצלחות, ווי גוט ער איז. דער אייבערשטער ווערט באהאלטן. דער גאנצער צימער לויפט אויף דער מעשה אז מענטשן פירן די וועלט, און דער רעשט איז מקרה.
דאס איז פונקט די וועלט וואו אברהם איז אריינגעקומען, וואו דער אייבערשטער איז געווען “אלקי השמים” און נישט פון דער ערד. און א אידס ארבעט איז ווייטער צו טון וואס אברהם האט געטון: ארויסווייזן אז דער אייבערשטער איז דא, אין יעדן ארט אויף דער ערד, דורכדעם וואס מען רעדט פון אים און מען דערמאנט זיך אין אים כסדר.
שם שמים שגור בפיו
חז״ל האבן א לשון פאר אזא מענטש. ווען יוסף איז אן עבד ביי פוטיפר, זאגט די תורה אז זיין האר האט געזען “כי ה׳ אתו”. ווי אזוי האט פוטיפר דאס געזען? רש״י טייטשט:
שֵׁם שָׁמַיִם שָׁגוּר בְּפִיו
דעם אייבערשטנס נאמען איז שטענדיג געווען אין זיין מויל. און עס האט געווירקט אויף א מצרי’שן האר פונקט ווי עס האט געווירקט אויף לבן: ער האט עס געזען, און ער האט איבערגעגעבן פאר יוסף אלעס וואס ער האט פארמאגט.
ווען מענטשן זעען אז דו ביסט אן עבד השם, אז דו גיסט זיך איבער צום אייבערשטן, דו האסט מורא פאר אים, און דו טוסט וואס דו טוסט צוליב אים, און נישט פאר דיין איגא, דיינע אטשיוומענטס אדער דיינע קלוגע אידייעס, פאסירט עפעס. זיי ווערן צוגעצויגן צו דיר. זיי ווילן דיר נישט טון קיין עוולה, נישט אין ביזנעס, נישט אין שידוכים, און נישט אין גארנישט. זיי פילן מיט וועמען זיי האבן צו טון.
פארוואס עס כאפט זיך אן
עס כאפט זיך אן ווייל עס איז שוין אין זיי.
יעדע נשמה וויל זיך קאנעקטן צום אייבערשטן. דעם יצר הרע’ס ארבעט איז דאס צודעקן: אז מענטשן זאלן נישט רעדן פון דעם אייבערשטן, נישט טראכטן פון דעם אייבערשטן, און זיך פירן אזוי ווי מענטשן פירן די וועלט און דער רעשט איז מקרה.
ווען דו גייסט ארום און רעדסט פון דעם אייבערשטן, און דו מיינסט עס באמת, נעמסטו אראפ די צודעק. די מענטשן ארום דיר פילן אז עפעס וועקט זיך אויף אין זיי. זייער אייגענער ציה צום אייבערשטן, דער רוחניות’דיגער מאגנעט וואס איז באהאלטן אין יעדן איד און יעדן מענטש, קומט ארויס דורך דיינע ווערטער.
דאס איז וואס עס איז געשען אין בתואלס שטוב. אליעזר האט נישט געדרשנט פאר לבן. ער האט פשוט גערעדט ווי אן עבד השם רעדט, און לבנס אייגענע מויל האט געענטפערט: מֵה׳ יָצָא הַדָּבָר.
איין שמועס נאך דעם אנדערן
דערפאר, ביי מיטינגס, אינדערהיים, און אינעם פשוט’ן שמועס פון טאג, איז נישט גענוג אריינצווארפן א “א דאנק דעם אייבערשטן” וואו יעדער זאגט עס אן טראכטן.
דער כח קומט ווען מען קאנעקט זיך באמת: דער אייבערשטער פירט אלעס, ער איז די גאנצע מעשה, און ס’איז נישטא גארנישט אויסער אים. ווען די ווערטער קומען פון דארט, טוען זיי וואס אליעזרס ווערטער האבן געטון. זיי ברענגען אראפ דעם אייבערשטן פון די הימלען אויף דער ערד, איין שמועס נאך דעם אנדערן.
די שריפטן פון די וואך, יעדן פרייטאג
איין קורצע אימעיל פאר שבת מיט אלעס נייעס. מער נישט.